Geriye dönük miras hakkı davasını şu şekilde izah etmek yerinde olacaktır. Bir kişinin ölümünden sonra ölenin malvarlığından kalan malların paylaşımında doğru olmadığını bir haksızlık olduğunu düşünen mirasçılar tarafından, ölen tarafından gerçekleştirilmiş geçmişteki işlemlerin iptalini ya da düzeltilmesini sağlamak üzerine açılan davalardır. Bu tür davalarda, mirasbırakanın mirasçıları özellikle mirastan mal kaçırma durumlarının olduğu, saklı miras payların ihlal edildiğini düşündükleri veya hileli tapu devirlerinin yaşandığı durumlarda başvuru yapılmaktadır.
Mirasçılar, ölenin malvarlığında olması gereken geçmişteki bir taşınmaz satışının aslında bir bağış niteliği taşıdığı herçek bir satışın gerçekleştirilmediğini, yani mirastan mal kaçırmak için yapıldığını iddia ederek bu tarz davaları açabilmektedirler. Bu durum durumların tespit edildiği ya da şüphelenildiği durumlarda mirasçı tarafından tapu iptali ve tescil davası açılarak, malın miras payına dahil edilmesi talep edilebilmektedir. Bu davanın faydası hakkı yenilen mirasçı, ölenin yani mirasbırakanın geçmişte yaptığı mal kaçırma niyetli işlemleri iptal ettirerek payını alabilmesidir. Ancak bu durumların tespiti süresel yönden de işlemlerin içeriğine ilişkin bilgi yönünde de oldukça önem taşımakta olup, uzman bir avukatla sürecin takip edilmesi ileri dönük olarak zarara uğramamak için oldukça önem taşımaktadır.
Geriye dönük miras davalarında zaman aşımı süresi önemli olup her olayın özelinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Tapu iptali ve tescil davalarının bir kısmında bir hak düşürücü süre bulunmaz; ancak mirasçının kendisine kalan mirası bilmesi ve miras hakkını öğrendikten sonra hakkını almak için açacağı bu davayı makul sürede açması gerekir. Aksi takdirde, zamanaşımı durumundan dolayı mirasçının açmış olduğu dava reddedilerek mirasçı yargılama giderlerini ödemek durumunda kalabilir.
Bu tür davaların açılmasında öncesinde çok iyi araştırma yapılması tarihsel olayların ortaya net bir şekilde belgelendirilerek konulması gerekmektedir. Bu dabaların sürecinde tapu kayıtlarının incelenmesi, konuya ilişkin bilgi sahibi tanık beyanları, resmi belgeler ve bilirkişi raporları önem arz etmektedir. Ayrıca, miras bırakanın niyetinin anlaşılması için detaylı araştırmalar yapılabilmektedir.
Sonuç olarak, geriye dönük miras davası, geçmişteki adaletsizliklerin düzeltilmesi hak kaybına uğrayan mirasçıların, zamanında ve bilinçli şekilde hareket ederek haklarını geri alabilmeleri açısından oldukça önemlidir.
